Bielsko-Biała

Dom Tkacza Dom Tkacza - rekonstrukcja budynku spalonego w 1985 r. Pierwotny do pocz. XX w. użytkowany jako warsztat tkacki i dom mieszkalny, do drugiej wojny światowej jako warsztat szewski, a następnie jako dom mieszkalny. Budynek jest konstrukcji zrębowej, posiada oszalowaną komorę na poddaszu, tzw. wyżkę. W 1974 r. podarowany Skarbowi Państwa na cele muzealne przez Wiktora Polończyka. Jest filią Muzeum Okręgowego w Bielsku-Białej od 1992 r. Wewnątrz podzielony sienią na część mieszkalną i warsztatową. Ekspozycja muzealna obejmuje krosno nicieniowe z poł. XVIII w., pamiątki cechowe, kuchnię z wyposażeniem, krosno z drug. poł. XIX w., wykorzystywane obecnie do pokazów, kołowrotek, motowidło, meble z przeł. XIX i XX w. itp. Obiekt usytuowany na ul. Sobieskiego na Górnym Przedmieściu. Więcej informacji na stronie muzeum.

Schr. na Dębowcu Schronisko "na Dębowcu", w dawnym modrzewiowym budynku-gajówce zarządu lasów należących do Sułkowskich, obiekt prawd. z pierwszej poł. XIX w. położony na górnym skraju Polany Dębowiec, zaadoptowany do celów turystycznych przez bielskie, niemieckie towarzystwo turystyczne "Beskidenverein" w 1895 r. Po II wojnie światowej opuszczony i splądrowany, przejęty przez harcerzy i wyremontowany. Od 1954 r. obiekt PTTK, rok później przeszedł remont kapitalny. Obecnie pełni funkcję restauracji. Nie posiada miejsc noclegowych, ale w l. 1955-2001 istniały przy nim domki typu campingowego, w których sezonowo udostępniano noclegi dla początkowo 30, a w późniejszym okresie 50 osób. Istnieje kuchnia, bufet, ogródek letni, wypożyczalnia sprzętu do sportów zimowych, stok narciarski, tor saneczkowy. Sprzed obiektu widok na Bielsko-Białą - atrakcyjny zarówno w dzień jak i w nocy. Dobry punkt odpoczynkowy dla turystów udających się pieszo na Szyndzielnię i Klimczok lub cel sam w sobie dla spacerowiczów - dojść można tu zwiedzając po drodze Cygański Las.

willa Victora Schäffera Cygański Las w dzielnicy Mikuszowice Śląskie - las użytkowy przekształcony w park w XIX w. przez Towarzystwo Upiększania Miasta (Bielitz Biala Verschönerungsverein) z zachowanymi do dziś licznymi willami, w tym całkowicie drewnianymi. Miejsce to, wymieniane w dokumencie książęcym już w XIV wieku (patrz niżej), swą obecną nazwę zyskało w XIX w. Nie jest znana jej geneza, wcześniej las nazywany był Kozim i przypuszcza się, że zmiana nastąpiła w wyniku pomyłkowego przekształcenia wersji niemieckiej - "Ziegenwald" w "Zigeunerwald", albo, że po prostu w pewnym okresie spotykano w nim często tabory cygańskie.
Walory Cygańskiego Lasu odkryli w XIX wieku, w dobie industrializacji, przemysłowcy i mieszczanie z Bielska i Białej szukając odpoczynku od przemysłowej już wówczas codzienności miast. Tworzyli oni w lesie i na jego obrzeżach, w malowniczej dolinie Olszówki i w jej okolicy, swoje letnie rezydencje, wraz z ogrodami, hotelami, pensjonatami, restauracjami i piwiarniami, a także, szlakami pieszymi na pobliskie szczyty górskie, widokowymi altanami na wzgórzach, schroniskami turystycznymi i miejscami do rekreacji takimi jak kąpielisko czy tor saneczkowy. Ranga miejsca podniosła się wraz z utworzeniem tu końcowej pętli linii tramwajowej w 1895 r. (budynek zajezdni istnieje do dziś przy ul. Olszówka, mieści ob. pub) zastąpionej w 1971 r. komunikacją autobusową. Dziś, m.in. staraniem Stowarzyszenia "Olszówka", trwają prace by Las Cygański przekształcić w Park Kulturowy i tym samym zachować jego walory dla przyszłych pokoleń, teren bowiem jest dość atrakcyjny dla deweloperów i innych inwestorów, którzy czynią starania, czasami udane, by wykorzystać go na inwestycje kosztem historycznych obiektów i przyrody (n.p. w 2009 r. inwestor wyburzył zabytkową willę Haptiga - na jej miejscu zbudowany zostanie nowy obiekt).
Na razie, od 1997 r., część terenu (925 ha) stanowi zespół przyrodniczo-krajobrazowy.
Wille, które do dziś można oglądać na terenie Cygańskiego Lasu, głównie przy ul. Olszówka, to zarówno obiekty murowane jak i drewniane, jak również murowane z elementami drewnianymi (n.p. werandami, dekoracjami), modernistyczne, historycyzujące lub n.p. nawiązujące do architektury rodem z Alp.
Z drewnianych obiektów do najciekawszych można zaliczyć willę Adolfa Pollaka (ul. Olszówka 28, zamieszkała, w pobliżu mostu na potokiem Olszówka), willę Victora Schäffera - "popis snycerskiej maestrii" ¹) przy ul. Pocztowej 12, willę Olgi Josephy (Olszówka 102, ob. ośrodek psychatryczny), willę Carla Korna (Olszówka 42), willę Büttner (Miła 6), dom Marie Hähnel (Olszówka 77), warto też zwrócić uwagę na inne, murowane z elementami drewnianymi mającymi nadać lekkość, formę altan i domów letniskowych. Więcej informacji na ich temat, jak również na inne tematy związane z Lasem Cygańskim, na stronie Stow. Olszówka (linki) lub w publikacjach tegoż. Poszukiwanie i oglądanie willi Cygańskiego Lasu, jak również innych jego atrakcji może być ciekawą rozrywką weekendową, którą połączyć można z wycieczką na Szyndzielnię lub Kozią Górę. W pobliże dojechać można autobusami MZK 1, 1s i 14 z centrum Bielska, można też dojść pieszo, w tym również z Mikuszowic Krakowskich.

O mieście
Historia Bielska-Białej to historia dwóch osobnych, położonych w dwóch regionach ośrodków - Bielska na Śląsku i Białej w Małopolsce - oddzielonych rzeką Białą, a na przestrzeni wieków również granicami księstw, państw, województw, ostatecznie, administracyjnie połączonych w jeden organizm miejski 1 stycznia 1951 r., jednak już od XIX wieku nieformalnie funkcjonujących wspólnie. Bielsko - wzmiankowane po raz pierwszy w 1312 r. w dokumencie Mieszka I - księcia Cieszyńskiego w treści dot. przekazania w wieczyste użytkowanie mieszczanom bielskim lasu - ob. zwanego Cygańskim - swój rozwój i swoje powstanie zawdzięcza Księstwu Cieszyńskiemu po wyodrębnieniu się z Księstwa Oświęcimskiego. Od 1526 pod panowaniem Habsburgów. W 1548 r. pierwszy przywilej uzyskał cech sukienników założony przez osadników przybyłych z m.in. Dolnego Śląska - to przełomowa data w historii Bielska, które z osady rolniczej zaczęło zmierzać w kierunku silnego, na przeł. XVII i XVIII największego na Śląsku Cieszyńskim, ośrodka rzemieślniczego, a później także przemysłowego.
Na przestrzeni wieków miasto przechodziło z rąk do rąk - właścicielami Bielska byli Wacław III Karol Promnitz, który zakupił Bielsko od księcia cieszyńskiego w 1592 r., a od 1582 w rękach Adama Schaffgotscha. Następnie, od 1592 r., przez 132 lata Bielsko należało do rodz. Sunneghów z Węgier, by od 1752 r. znaleźć się w posiadaniu rodz. Sułkowskich. Gwałtowny rozwój Bielska miał miejsce przy okazji wojen, w związku z zamówieniami wojskowymi - było tak w trakcie wojny trzydziestoletniej oraz wojen napoleońskich, gwałtowna industrializacja nastąpiła też po pojawieniu się pierwszych maszyn włókienniczych na pocz. XIX w.
Biała natomiast, wyodrębniona ze wsi Lipnik w drugiej poł. XVI w., od 1613 r. samodzielna osada, prawa miejskie uzyskała 9 stycznia 1723 r. W l. 1768-1772 ośrodek Konfederacji Barskiej.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Bielsko i Biała znalazły się w jej granicach. Podczas II wojny światowej włączone do III Rzeszy, wówczas Biała stała się dzielnicą Bielska, a po 1945 r. w wyniku wysiedleń mieszkańców niemieckojęzycznych oraz napływowi na ich miejsce przybyszów z Kresów i innych rejonów polskich, a także w wyniku wcześniejszego wysiedlenia i wymordowania w czasie okupacji miejscowych Żydów, Bielsko i Biała znacznie zmieniły swą strukturę narodowościową.
Od 1975 r. do 1999 r. miasto wojewódzkie, obecnie powiat grodzki. Zamieszkane przez 175 402 mieszkańców (2010 r.).
Ciekawe miejsca i obiekty w okolicy:
Plac Chrobrego Bielsko-Biała to duży i stary ośrodek miejski, ciekawie położony u stóp Beskidu Śląskiego i Małego, dlatego warto zapoznać się bliżej z jego atrakcjami - wybrać najciekawsze dla siebie n.p. na podstawie publikacji o Bielsku-Białej, lub też z pomocą bielskiego muzeum, które organizuje czasami bezpłatne wycieczki tematyczne po mieście. Z obiektów najbardziej znanych w Bielsku-Białej wymienić można:
w Bielsku m.in.:
Stare Miasto - zachowany średniowieczny układ ubanistyczny, podcienia z XVII w. przy ul. Podcienie, d. gospoda z XVIII w., , d. ratusz, XVII-XVIII w. (ul. Celna);
zamek - pierwotnie obronny, zbudowany w XIV w. przez księcia cieszyńskiego Przemysława I Noszaka, rozbudowany w XV-XVI w., przekształcony w rezydencję szlachecką w XVI w., spalony przez Szwedów w 1646 r., oraz w czasie pożarów miasta (1659 i 1664 r.), odbudowany w drug. poł XVII w., przebudowany za panowania Ludwika Sułkowskiego w l. 1854-1864 - do dziś w formie z tamtego okresu. Ob. siedziba Muzeum w Bielsku-Białej z ekspozycją obejmującą oryginalną klatkę schodową z XIX w., dział militariów, dział etnograficzny, kolekcję sztuki europejskiej i polskiej - XIV-XVII w., kolekcję malarstwa polskiego XIX-XX w., salon muzyczny, sztukę współczesną, kolekcję portretów mieszkańców Bielska-Białej z XIX/XX w., grafik XIX-XX w., makiety zamku w różnych okresach czasu, lapidarium z odsłoniętymi pozostałościami polichromii, pamiątki po rodzinie Sułkowskich i in. Obok zamku kaplica zamkowa św. Anny z XIX w.;
rynek, w rynku ekspozycja archeologiczna, odsłonięte relikty z XVI, XVII w. (studnia, fundamenty wagi miejskiej), z wcześniejszych, średniowiecznych zachowały się tylko pozostałości ratusza. Obecna zabudowa rynku poch. głównie z XVII-XVIII w. Na płycie figura Nepomucena z XIX w., współczesne elementy - estrada i fontanna z figurą Neptuna z 2006 r.; Zamek
♦ pozostałości, relikty murów obronnych, bram, baszt (ul. Orkana) i suchej fosy (m.in. pl. św. Mikołaja, ul. Schodowa),
kościół parafialny św. Mikołaja, obecny wygląd z l. przebudowy i rozbudowy - 1908-1910,
plac Bolesława Chrobrego (Dolne Przedmieście) przylegający do wzgórza zamkowego i ul. 3 Maja, współcześnie urządzony w 2003 r., ale z korzeniami średniowiecznymi, od XIX w. centralny plac miejski, oprócz zamku przy placu kamienice - barokowe, historycyzujące i modernistyczny budynek banku;
Teatr Polski, d. Teatr Miejski, eklektyczny z l. 1889-1890, obok fontanna z 1895 r. i skwer, ul. 3 Maja;
Muzeum Techniki i Włókiennictwa ulokowane w d. fabryce sukna Büttnerów przy ulicy Sukienniczej, ale - uwaga - wejscie od str. pl. Żwirki i Wigury przylegającego do ul. 3 Maja; Teatr
kościół ewangelicki im. Zbawiciela z l. 1782-1790 i pomnik Lutra z 1900 r. (pl. Lutra);
ul. Krasińskiego, ul. Mickiewicza i ul. Słowackiego z przecznicami, z willami z XIX/XX w. (m.in. Sixta, ob. rektorat ATH, 1883 r., Korna, 1883 r., Scheidera, 1905 r.), z reprezentatywnymi obiektami użyteczności publicznej (Zespół Szkół Elektronicznych, Elektrycznych i Mechanicznych - d. budynek szkół średnich - z l. 1873-1883, Narodowy Bank Polski - d. Bank Polski 1930 r., Gimnazjum Katolickie - d. Żydowska Szkoła Ludowa od 1872 r., LO IV - d. Centralny Budynek Urzędniczy, 1903 r. - d. Sala Sportowa Tow. Gimnastycznego, 1898 r., sala gimnastyczna szkół średnich, 1891 r., Urząd Skarbowy - d. obiekt Zakładów Górniczych "Silesia", 1923 r., ZUS - d. Pow. Kasa Chorych, 1927 r., Teatr Banialuka - d. Żydowski Dom Ludowy im. Bialika, Galeria BWA w miejscu niestniejącej synagogi, Sąd Rejonowy - d. Siedziba Gminy Żydowskiej, 1904 r., kamienice z XIX i pierwszej poł. XX w.)
Domy Sukienników z przeł. XVIII i XIX w., Górne Przedmieście, ul. Sobieskiego, ul. Cieszyńska;
Dworzec Kolejowy z 1850 r., jego powstanie miało wpływ na rozwój Dolnego Przedmieścia w Bielsku, dziś umieszczony na Szlaku Zabytków Techniki woj. śląskiego, wyremontowany w l. 1997-2001, odkryto wówczas i odrestaurowano oryginalne polichromie; do dziś jest obiektem zadbanym, czystym, w dobrym stanie techn. , co warto podkreślić, bo w Polsce rzadko takie dworce kolejowe się spotyka;
ul. Sikorskiego z widokiem na kościół św. Mikołaja, Liceum Plastycznym i zejściem na plac przykościelny, obok klasztor sióstr Notre-Dame w budynku z 1879 r.;
cmentarz katolicki, ul. Piastowska, zał. w 1884 r., neogotyckie krużganki;
cmentarz żydowski w Aleksandrowicach, z XIX/XX w., dom przedpogrzebowy z 1849 r.;
w Białej:
Pl. Wojska Polskiego, d. Stary Rynek, przy nim m.in. słynna kamienica "Pod Żabami" z rzeźbami żab i owadów, secesyjna z 1903 r. (wg niektórych źródeł wystrój kamienicy miał uprzykrzać widok ewangelikom, których kościół znajduje się tuż obok), oraz apteka "Pod Białym Orłem" z pierwszej poł. XIX w. Przy odchodzącej od placu ul. Targowej kościół ewangelicko-augsburski z drug. poł. XVIII w.;
pl. Wolności, d. Nowy Rynek z d. Domem Cechowym z 1812 r., kamienicami z XIX/XX w., d. Czytelnią Polską; cmentarz ewangelicki w Białej
Ratusz Bialski, neorenesansowy z 1895-1897 r., d. Komunalna Kasa Oszczędności, ob. UM;
cmentarz katolicki, ul. Cmentarna, zał. w 1790 r., neorenesansowe krużganki, groby znanych i zasłużonych mieszkańców miasta,
cmentarz ewangelicki, 1783 r., wystawne nagrobki przemysłowców, burmistrzów, nauczycieli, pastorów, ludzi, którzy odegrali istotną rolę w rozwoju miasta, m.in. najstarszy nagrobek pierwszego pastora bialskiego Jana Mizi (l. 20 XIX w.) czy też najokazalszy, wyremontowany w 2010 r., nagrobek z XIX w. burmistrza Białej - Rudolfa Teodora Seeligera. Niestety wiele inskrypcji nie jest czytelnych (patrz linki);
w Starym Bielsku m.in.:
grodzisko, użytkowane w okresie XII-XIV w.; makieta z Muzeum w Bielsku-Białej
kościół św. Stanisława, gotycki z drugiej poł. XIV w., bogate wyposażenie, m.in. tryptyk z pocz. XVI w., polichromie z XIV-XVII w.,
W Beskidzie Śląskim m.in.
Szyndzielnia - góra o wysokości 1028 m n.p.m. z koleją gondolową pod jej szczyt (dolna stacja w dzielnicy Bielska-Białej - Wapienicy). Pod szczytem schronisko górskie, najstarsze w Beskidzie Śląskim, zbudowane przez organizację Beskidenverein w roku 1897. U podnóża Szyndzielni, w Wapienicy, zbiornik wodny zbud. w l. 1928-1932 z zaporą wodną im. Ignacego Mościckiego - niedostępny dla turystów (strefa ochrony sanitarnej);
Kozia Góra - 683 m n.p.m. ze schroniskiem "Stefanka" na szczycie i ruiną naturalnego toru saneczkowego z l. 50. XX w. na jej zboczu.
Galeria
Linki
Źródła
♦ "Bielsko-biała. Dziedzictwo kulturowe" pod red. Jacka Zachary, stow. Olszówka, Bielsko-Biała;
♦ ¹)"Cygański Las. Park Kulturowy" pod red. Jacka Zachary, stow. Olszówka, Bielsko-Biała;
♦ Wikipedia i inne strony internetowe (ww.);
Radosław Truś "Beskid Mały"; Oficyna Wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2008 r.
Edward Moskala "Schroniska górskie PTTK w województwie bielskim", wyd. PTTK Kraj, Warszawa-Kraków 1983 r.;
Mapy
"Bielsko-Biała - dziedzictwo kulturowe""Bielsko-Biała - plan miasta".
Copyright by
www.drewnianyslask.za.pl
(2007)